Iedereen die stekjes gaat maken loopt er vroeg of laat tegen aan : schoon werken. Het kan het verschil zijn tussen van de 100 stuks één stekje overhouden, of 99. Nu zouden wat basisregels de lading kunnen dekken, zo van “doe dit” en “laat dat”. Maar het waarom is misschien wel belangrijker, want die achterliggende kennis stelt je in staat zelf problemen uit te kunnen vogelen. En daarom eerst eens een topic met wat basiskennis.
Schoon stekken : basiskennis microbiologie
Iedereen heeft wel gehoord van bacterien, schimmels en virussen. Je kan er ziek van worden, brood mee laten rijzen, bier en wijn mee maken, mensen genezen en ga zo maar door. Het is misschien moeilijk voor te stellen maar die kleine “beestjes” zijn er altijd en overal, in hoeveelheden de de Amerikaanse nationale schuld evenaren. Wat nog belangrijker is om te weten : ze kunnen zich razendsnel voortplanten. Een beetje bacterie heeft zoiets van 20minuten nodig om zichzelf te delen, afhankelijk van soort, temperatuur en beschikbaarheid van bouw- en brandstoffen.
Overal aanwezig dus. Ook op en in ons. Voedsel verteren is bv een taakje wat wij grotendeels uit hebben besteed aan die kleine mee-eters. Of denk aan je huidflora : een setje bacteriesoorten die -mits in evenwicht- ervoor zorgen dat de echt schadelijke jongens/meiden geen kans krijgen om uit te groeien. Een bacterie of schimmel dood maken (virussen zijn een soort postpakketjes, ze leven niet) is helemaal niet zo moeilijk. Het probleem met die ettertjes is dat ze zo snel weer terugkomen, en zich -door hun korte generatietijd- razendsnel kunnen aanpassen. Als iets bacterie/schimmel-vrij is noemen we dat “steriel”, en steriliseren kan je doen met hete stoom, alcohol, en allerhande chemische middeltjes. Oke : ze zitten dus overal, delen zich snel en kunnen nuttig zijn. Oja ze waren ook nog eens hartstikke klein. Om je een indruk te geven : een zichtbare “kolonie” bestaat uit miljoenen tot miljarden celletjes. Zeg dus nooit tegen een microbioloog dat je “je alleen voelt”, hij zal je keihard uitlachen.
Laten we nu eens kijken naar het begrip “schoon”. Meestal hanteren we dat in de zin van “geen zichtbaar vuil”. Vieze vingers worden schoon met wat zeep en fiks water. Tenminste, ze lijken dan schoon. Maar dat heeft niets te maken met bacterien. Schoon en bacterievrij zijn compleet verschillende dingen.
Dokters en laboratoriumlui doen in het begin van hun opleiding altijd een vast proefje om ze wakker te maken op het gebied van “schoon”: Je krijgt drie steriele bakjes met een soort dikke soep erin, voedingsbodems noemen we die. Bakje 1 : trek je ongewassen vinger over het gelei-achtige spul. Bakje 2 : eerst vingers heel goed wassen met water&zeep. Goed afdrogen en dan de voedingsbodem aanraken. Voordat je aan bakje 3 mag zitten hou je eerst 1 vinger 5minuten in 80% alcohol. Die -dan steriele- vinger trek je over de voedingsbodem. Nu zet je de bakjes afgesloten op een warm plekje (37graden), en een paar dagen later kijk je naar het resultaat :
Bakje 1 : 1 of 2 grote kolonies. Dit was je “vieze” ongewassen vinger.
Bakje 2 : 'n heleboel kleine kolonies. Dit was je met water&zeep gewassen vinger
Bakje 3 : niks (als de proef correct is uitgevoerd). Alcohol 80% helpt dus.
Conclusie : Wat wij schoon noemen is op bacterieniveau helemaal niet schoon.
Een volgend proefje is dan het nut bekijken van papier en stof (bv handdoekjes of zakdoeken). Eerst ontsmet je 'n vinger (5min in alcohol). Dan pak je een stukje papier of stof, wikkel dat om die vinger en strijkt hem over een voedingsbodem met een ongevaarlijke bacteriekolonie. Als het goed is blijft je vinger droog. (Zak)doekje weghalen, vinger over een steriele voedingsbodem halen en die weer warm wegzetten. Daags erna kom je erachter dat dat (zak)doekje voor geen meter bescherming biedt, de voedingsbodem blijkt begroeid. Om alles nog wat meer te laten doordringen wordt er meteen een volgend proefje uitgevoerd, nu met speciale voedingsbodems. Niet qua samenstelling, meer qua vorm : ze staan bol wat je de mogelijkheid geeft ze ergens tegen aan te drukken. Die krijg je dan mee naar huis met de opdracht eens wat afdrukjes te nemen van dingen waarvan je denkt dat die vies of juist heel erg schoon zijn. De wc blijkt helemaal niet zo vies te zijn als je denkt(de deurklink daarentegen...), het keukendoekje is natuurlijk zo smerig als wat. Met stip het smerigste object in je huis : je toetsenbord (al snel 400 verschillende soorten bacterien te vinden).
Nu kan je denken “getverderrie”, maar da's niet reeel. Wist je dat er bij het uitwisselen van een zoen makkelijk 250 soorten bacterien overstappen ? We hebben het dan dus niet over aantallen, maar ga maar na : dat zijn er makkelijk miljoenen. Handen wassen ? Weer gaan er miljoenen op stap. Zou zo'n handengel werken denk je ? In het allerbeste geval zal er hooguit wat remming optreden, maar echt schoon > no way.
Willen we dat uberhaupt : echt schone handen ? Nee dus, want zoals al gezegd : bacterien, gisten en schimmels helpen ons met gezond blijven. Maar er zijn situaties dat dat minispul ongewenst is. Bij verwonding om maar iets te noemen. Bij het maken van stekken is elke knip of snee een wondje van de plant, en mogelijk een plaats waar bacterien naar binnen kunnen om ongein te gaan uithalen. Of denk aan de beworteling : specifieke celletjes moeten aan het werk, en wij zorgen voor de juiste omgeving. Maar die “juiste omgeving” is toevallig ook supergeschikt voor allerhande schimmelspul wat we nou juist niet willen kweken.
Het is de bedoeling met spullen schoonmaken dat de “overgroei” op een aanvaardbaar niveau gehouden word. Ziedaar het bestaansrecht van bijvoorbeeld onze koelkast : door de temperatuur te verlagen van bederfelijke waar zorgen we voor een veel lagere (maar niet gestopte) delingssnelheid van bacterien en schimmels. Of pasteurisatie bijv : door snel te verwarmen en af te koelen verklein je het aantal bacterien in een produkt tot een aanvaardbaar niveau. Da's dus niet hetzelfde als sterilisatie, dan is -als het goed gegaan is- alles dood.
Wat schoonmaakmethodes op een rijtje :
- Water : weghalen zichtbaar vuil, nauwelijks effect op bacterien
- Kokend water : bacterien gaan dood, maar zijn weer terug zodra daar de kans voor is
- Water+zeep : nauwelijks effect op bacteriepopulatie
- Water + chloor : chloor betekend massamoord, geweldig spul. Chloor is wel schadelijk voor onze meiden, dus altijd goed naspoelen! Dettol idem.
- Hitte / hete stoom : mits langdurig toegepast kan je hiermee spullen echt schoon krijgen, steriliseren dus. De temp moet flink boven de 100 graden zijn (vanaf 120grd C), en dat moet tenminste 20 minuten zo blijven. Deze methode gebruiken ze in het ziekenhuis, zelfs voor de bedden !
- Alcohol 80% : dit werkt echt, hier krijg je zowat alles mee kapot. Let op: alcohol 80% werkt beter dan alcohol 96% !
- Bestralen : is ook een methode om bacterien klein te krijgen. Gammastralen worden dan gebruikt, maar het gaat wat ver om daar uitgebreid op in te gaan.
- Chemisch : Chloor en zwavel(vnl tegen schimmels) zijn de belangrijkste twee voor onze hobby.
Bacterien zijn ook niet gek, sommigen hebben geleerd hoe ze sporen moeten aanmaken. Miniscule hittebestendige pakketjes die ervoor zorgen dat je gekookte melk alsnog binnen no-time voor diarree gaat zorgen. Daarom is de grootste fout die zowat iedereen maakt : denken dat als iets eenmaal “schoon”/bacterievrij is, dat dan ook zo blijft. Er over heen ademen is al genoeg > helaas pindakaas. Onze kraamverzorgster kon er wat van : eerst het flesje voor m'n kleine meid schoonkoken, en vervolgens afspoelen onder de koude kraan (“want anders was het flesje te heet”).
Goed nieuws : Alleen in bijzondere situaties is steriliteit noodzakelijk. In de meeste gevallen die we als kweker tegen komen is het net als met melk bewaren : zorg voor een aanvaardbaar bacterie/schimmelniveau. Dus voordat je begint je ruimte uitsoppen (water+ chloor/dettol), potten schoonmaken, en als je met andermans stekken werkt : dompelen in een ontsmettingsoplossing die hap ! Tenslotte weet je niet wat de maker van die stekken allemaal heeft uitgevreten... Kijk wel uit met de worteltjes, meestal zijn die niet erg enthousiast over te sterke ontsmetting ! Ik gebruik meestal een zwaveloplossing (Bayer heeft daar het een en ander voor in de aanbieding), want een schimmel is de meest voorkomende en voor onze plantjes schadelijke besmetting. Tegen virussen kan je weinig doen, en bacterien, ach die houden zich onderling meestal wel in bedwang.
Basistips schoon werken met stekken
- Was je stekkenbak goed uit met water+chloor. De kap niet vergeten, want vaak is er wel ergens contact tussen een blaadje en de kap. Niet vergeten na te spoelen (met gewoon water).
- Stekmedium : in principe is alles mogelijk, maar bedenk dat zaai/stekgrond al een bodemleven heeft, oftewel : een ruime sortering schimmels en bacterien. Ik hou niet van gokken, dus gebruik ikzelf steenwolblokjes. Voor normale stekprojecten hoef je ze niet voor te behandelen, wel even goed inweken natuurlijk. Gevorderden met kinky stekplannetjes zijn snel gebaad bij gesteriliseerde blokken, voor de huis-tuin-en-keuken-stek is dat muggenzifterij.
- De snede door de stengel moet zo schoon mogelijk gedaan en gehouden worden. Zet het mes in een flesje alcohol, pas als je gaat snijden haal je hem eruit en vlam je de resterende alcohol af (aansteken dus dat ding). Alcohol is namelijk ook niet erg fijn voor je plantencelletjes. Even wachten tot het mesje dan is afgekoeld voordat je gaat snijden ! Ga niet wapperen, leg m neer maar zorg dat de net schoongemaakte kant nergens iets aanraakt. Na de stengelsnede -hop- het mesje weer terug in de alcohol, want meestal zet je wel meer dan één stek. Bladeren af/bijknippen kan je gewoon met een schaar doen, voor standaardstekken maak ik die schaar niet eens schoon. Alle blaadjes die bijgeknipt worden raakt de plant toch op den duur kwijt, maar ze leveren tijdens de beworteling nog wel energie...
- De plek van stengelsnede is belangrijk. Doe je hem te dicht tegen de toekomstige wortelnode aan maak je snel een te grote wond, en het gevaar is daarnaast ook aanwezig dat je net de belangrijkste cellen eraf snijdt. Te ver in de internode is ook niet erg handig > dit gedeelte gaat namelijk vroeger of later afsterven. Infecties van zo'n te laag gemaakte snede hebben allemaal hetzelfde resultaat : stengeltje wordt bruin, dan papachtig, en daar ligt je stek. Niks meer aan te doen. Hou in het begin 1-2cm onder de wortelnode aan, later kan je daar wat mee gaan spelen.
- Open je stekkenbak zo min mogelijk. De luchtvochtigheid moet zeker in het begin maximaal blijven, maar er mag geen schimmelvorming gaan optreden. Luchtverversing dus ! De eerste paar dagen open je éénmaal per dag je bakje, besproei ze 'n keer en snel weer sluiten. Na 3-4 dagen mag dat wel meer, maar hou die LV hoog.
- Virussen : virusvrije stekken zijn alleen te maken met professionele apparatuur in een professionele omgeving. Dat is voor ons hobbykwekers niet weggelegd... tenzij :
- Als laatste een inkopper : gebruik een gezonde moederplant. Natuurlijk zit de meeldauw ook op je stek als je moederplant volzit! Het is altijd beter een intacte plant te behandelen dan een afgesneden stuk. Dus kom je infecties of beestjes tegen in-op je moeder : eerst genezen, dan stekken.
--Bron : wederom dat hoofd.. Dit topic is bedoeld om naar te kunnen verwijzen. Want schoon kunnen werken opent deuren naar uiterst interessante kweek-,snoei- en stekprojectjes ! Waarover misschien later meer
Schoon stekken : basiskennis microbiologie
Iedereen heeft wel gehoord van bacterien, schimmels en virussen. Je kan er ziek van worden, brood mee laten rijzen, bier en wijn mee maken, mensen genezen en ga zo maar door. Het is misschien moeilijk voor te stellen maar die kleine “beestjes” zijn er altijd en overal, in hoeveelheden de de Amerikaanse nationale schuld evenaren. Wat nog belangrijker is om te weten : ze kunnen zich razendsnel voortplanten. Een beetje bacterie heeft zoiets van 20minuten nodig om zichzelf te delen, afhankelijk van soort, temperatuur en beschikbaarheid van bouw- en brandstoffen.
Overal aanwezig dus. Ook op en in ons. Voedsel verteren is bv een taakje wat wij grotendeels uit hebben besteed aan die kleine mee-eters. Of denk aan je huidflora : een setje bacteriesoorten die -mits in evenwicht- ervoor zorgen dat de echt schadelijke jongens/meiden geen kans krijgen om uit te groeien. Een bacterie of schimmel dood maken (virussen zijn een soort postpakketjes, ze leven niet) is helemaal niet zo moeilijk. Het probleem met die ettertjes is dat ze zo snel weer terugkomen, en zich -door hun korte generatietijd- razendsnel kunnen aanpassen. Als iets bacterie/schimmel-vrij is noemen we dat “steriel”, en steriliseren kan je doen met hete stoom, alcohol, en allerhande chemische middeltjes. Oke : ze zitten dus overal, delen zich snel en kunnen nuttig zijn. Oja ze waren ook nog eens hartstikke klein. Om je een indruk te geven : een zichtbare “kolonie” bestaat uit miljoenen tot miljarden celletjes. Zeg dus nooit tegen een microbioloog dat je “je alleen voelt”, hij zal je keihard uitlachen.
Laten we nu eens kijken naar het begrip “schoon”. Meestal hanteren we dat in de zin van “geen zichtbaar vuil”. Vieze vingers worden schoon met wat zeep en fiks water. Tenminste, ze lijken dan schoon. Maar dat heeft niets te maken met bacterien. Schoon en bacterievrij zijn compleet verschillende dingen.
Dokters en laboratoriumlui doen in het begin van hun opleiding altijd een vast proefje om ze wakker te maken op het gebied van “schoon”: Je krijgt drie steriele bakjes met een soort dikke soep erin, voedingsbodems noemen we die. Bakje 1 : trek je ongewassen vinger over het gelei-achtige spul. Bakje 2 : eerst vingers heel goed wassen met water&zeep. Goed afdrogen en dan de voedingsbodem aanraken. Voordat je aan bakje 3 mag zitten hou je eerst 1 vinger 5minuten in 80% alcohol. Die -dan steriele- vinger trek je over de voedingsbodem. Nu zet je de bakjes afgesloten op een warm plekje (37graden), en een paar dagen later kijk je naar het resultaat :
Bakje 1 : 1 of 2 grote kolonies. Dit was je “vieze” ongewassen vinger.
Bakje 2 : 'n heleboel kleine kolonies. Dit was je met water&zeep gewassen vinger
Bakje 3 : niks (als de proef correct is uitgevoerd). Alcohol 80% helpt dus.
Conclusie : Wat wij schoon noemen is op bacterieniveau helemaal niet schoon.
Een volgend proefje is dan het nut bekijken van papier en stof (bv handdoekjes of zakdoeken). Eerst ontsmet je 'n vinger (5min in alcohol). Dan pak je een stukje papier of stof, wikkel dat om die vinger en strijkt hem over een voedingsbodem met een ongevaarlijke bacteriekolonie. Als het goed is blijft je vinger droog. (Zak)doekje weghalen, vinger over een steriele voedingsbodem halen en die weer warm wegzetten. Daags erna kom je erachter dat dat (zak)doekje voor geen meter bescherming biedt, de voedingsbodem blijkt begroeid. Om alles nog wat meer te laten doordringen wordt er meteen een volgend proefje uitgevoerd, nu met speciale voedingsbodems. Niet qua samenstelling, meer qua vorm : ze staan bol wat je de mogelijkheid geeft ze ergens tegen aan te drukken. Die krijg je dan mee naar huis met de opdracht eens wat afdrukjes te nemen van dingen waarvan je denkt dat die vies of juist heel erg schoon zijn. De wc blijkt helemaal niet zo vies te zijn als je denkt(de deurklink daarentegen...), het keukendoekje is natuurlijk zo smerig als wat. Met stip het smerigste object in je huis : je toetsenbord (al snel 400 verschillende soorten bacterien te vinden).
Nu kan je denken “getverderrie”, maar da's niet reeel. Wist je dat er bij het uitwisselen van een zoen makkelijk 250 soorten bacterien overstappen ? We hebben het dan dus niet over aantallen, maar ga maar na : dat zijn er makkelijk miljoenen. Handen wassen ? Weer gaan er miljoenen op stap. Zou zo'n handengel werken denk je ? In het allerbeste geval zal er hooguit wat remming optreden, maar echt schoon > no way.
Willen we dat uberhaupt : echt schone handen ? Nee dus, want zoals al gezegd : bacterien, gisten en schimmels helpen ons met gezond blijven. Maar er zijn situaties dat dat minispul ongewenst is. Bij verwonding om maar iets te noemen. Bij het maken van stekken is elke knip of snee een wondje van de plant, en mogelijk een plaats waar bacterien naar binnen kunnen om ongein te gaan uithalen. Of denk aan de beworteling : specifieke celletjes moeten aan het werk, en wij zorgen voor de juiste omgeving. Maar die “juiste omgeving” is toevallig ook supergeschikt voor allerhande schimmelspul wat we nou juist niet willen kweken.
Het is de bedoeling met spullen schoonmaken dat de “overgroei” op een aanvaardbaar niveau gehouden word. Ziedaar het bestaansrecht van bijvoorbeeld onze koelkast : door de temperatuur te verlagen van bederfelijke waar zorgen we voor een veel lagere (maar niet gestopte) delingssnelheid van bacterien en schimmels. Of pasteurisatie bijv : door snel te verwarmen en af te koelen verklein je het aantal bacterien in een produkt tot een aanvaardbaar niveau. Da's dus niet hetzelfde als sterilisatie, dan is -als het goed gegaan is- alles dood.
Wat schoonmaakmethodes op een rijtje :
- Water : weghalen zichtbaar vuil, nauwelijks effect op bacterien
- Kokend water : bacterien gaan dood, maar zijn weer terug zodra daar de kans voor is
- Water+zeep : nauwelijks effect op bacteriepopulatie
- Water + chloor : chloor betekend massamoord, geweldig spul. Chloor is wel schadelijk voor onze meiden, dus altijd goed naspoelen! Dettol idem.
- Hitte / hete stoom : mits langdurig toegepast kan je hiermee spullen echt schoon krijgen, steriliseren dus. De temp moet flink boven de 100 graden zijn (vanaf 120grd C), en dat moet tenminste 20 minuten zo blijven. Deze methode gebruiken ze in het ziekenhuis, zelfs voor de bedden !
- Alcohol 80% : dit werkt echt, hier krijg je zowat alles mee kapot. Let op: alcohol 80% werkt beter dan alcohol 96% !
- Bestralen : is ook een methode om bacterien klein te krijgen. Gammastralen worden dan gebruikt, maar het gaat wat ver om daar uitgebreid op in te gaan.
- Chemisch : Chloor en zwavel(vnl tegen schimmels) zijn de belangrijkste twee voor onze hobby.
Bacterien zijn ook niet gek, sommigen hebben geleerd hoe ze sporen moeten aanmaken. Miniscule hittebestendige pakketjes die ervoor zorgen dat je gekookte melk alsnog binnen no-time voor diarree gaat zorgen. Daarom is de grootste fout die zowat iedereen maakt : denken dat als iets eenmaal “schoon”/bacterievrij is, dat dan ook zo blijft. Er over heen ademen is al genoeg > helaas pindakaas. Onze kraamverzorgster kon er wat van : eerst het flesje voor m'n kleine meid schoonkoken, en vervolgens afspoelen onder de koude kraan (“want anders was het flesje te heet”).
Goed nieuws : Alleen in bijzondere situaties is steriliteit noodzakelijk. In de meeste gevallen die we als kweker tegen komen is het net als met melk bewaren : zorg voor een aanvaardbaar bacterie/schimmelniveau. Dus voordat je begint je ruimte uitsoppen (water+ chloor/dettol), potten schoonmaken, en als je met andermans stekken werkt : dompelen in een ontsmettingsoplossing die hap ! Tenslotte weet je niet wat de maker van die stekken allemaal heeft uitgevreten... Kijk wel uit met de worteltjes, meestal zijn die niet erg enthousiast over te sterke ontsmetting ! Ik gebruik meestal een zwaveloplossing (Bayer heeft daar het een en ander voor in de aanbieding), want een schimmel is de meest voorkomende en voor onze plantjes schadelijke besmetting. Tegen virussen kan je weinig doen, en bacterien, ach die houden zich onderling meestal wel in bedwang.
Basistips schoon werken met stekken
- Was je stekkenbak goed uit met water+chloor. De kap niet vergeten, want vaak is er wel ergens contact tussen een blaadje en de kap. Niet vergeten na te spoelen (met gewoon water).
- Stekmedium : in principe is alles mogelijk, maar bedenk dat zaai/stekgrond al een bodemleven heeft, oftewel : een ruime sortering schimmels en bacterien. Ik hou niet van gokken, dus gebruik ikzelf steenwolblokjes. Voor normale stekprojecten hoef je ze niet voor te behandelen, wel even goed inweken natuurlijk. Gevorderden met kinky stekplannetjes zijn snel gebaad bij gesteriliseerde blokken, voor de huis-tuin-en-keuken-stek is dat muggenzifterij.
- De snede door de stengel moet zo schoon mogelijk gedaan en gehouden worden. Zet het mes in een flesje alcohol, pas als je gaat snijden haal je hem eruit en vlam je de resterende alcohol af (aansteken dus dat ding). Alcohol is namelijk ook niet erg fijn voor je plantencelletjes. Even wachten tot het mesje dan is afgekoeld voordat je gaat snijden ! Ga niet wapperen, leg m neer maar zorg dat de net schoongemaakte kant nergens iets aanraakt. Na de stengelsnede -hop- het mesje weer terug in de alcohol, want meestal zet je wel meer dan één stek. Bladeren af/bijknippen kan je gewoon met een schaar doen, voor standaardstekken maak ik die schaar niet eens schoon. Alle blaadjes die bijgeknipt worden raakt de plant toch op den duur kwijt, maar ze leveren tijdens de beworteling nog wel energie...
- De plek van stengelsnede is belangrijk. Doe je hem te dicht tegen de toekomstige wortelnode aan maak je snel een te grote wond, en het gevaar is daarnaast ook aanwezig dat je net de belangrijkste cellen eraf snijdt. Te ver in de internode is ook niet erg handig > dit gedeelte gaat namelijk vroeger of later afsterven. Infecties van zo'n te laag gemaakte snede hebben allemaal hetzelfde resultaat : stengeltje wordt bruin, dan papachtig, en daar ligt je stek. Niks meer aan te doen. Hou in het begin 1-2cm onder de wortelnode aan, later kan je daar wat mee gaan spelen.
- Open je stekkenbak zo min mogelijk. De luchtvochtigheid moet zeker in het begin maximaal blijven, maar er mag geen schimmelvorming gaan optreden. Luchtverversing dus ! De eerste paar dagen open je éénmaal per dag je bakje, besproei ze 'n keer en snel weer sluiten. Na 3-4 dagen mag dat wel meer, maar hou die LV hoog.
- Virussen : virusvrije stekken zijn alleen te maken met professionele apparatuur in een professionele omgeving. Dat is voor ons hobbykwekers niet weggelegd... tenzij :
- Als laatste een inkopper : gebruik een gezonde moederplant. Natuurlijk zit de meeldauw ook op je stek als je moederplant volzit! Het is altijd beter een intacte plant te behandelen dan een afgesneden stuk. Dus kom je infecties of beestjes tegen in-op je moeder : eerst genezen, dan stekken.
--Bron : wederom dat hoofd.. Dit topic is bedoeld om naar te kunnen verwijzen. Want schoon kunnen werken opent deuren naar uiterst interessante kweek-,snoei- en stekprojectjes ! Waarover misschien later meer
)
Comment