1.2 Cannabidiol versus tetrahydrocannabinol
Eind jaren dertig, begin jaren veertig van de vorige eeuw werd cannabidiol (CBD) voor het eerst
geïsoleerd uit de cannabisplant. De structuur is opgehelderd in 1963. Tot begin jaren 70 werden
geen farmacologische effecten van deze stof gerapporteerd. Wel was het al snel duidelijk dat CBD
geen cannabisachtige effecten veroorzaakte, het bleek een niet-psychoactieve stof te zijn. De interesse
in onderzoek naar cannabis nam pas weer toe in het begin van de jaren negentig. Dit kwam
door de ontdekking van specifieke receptoren voor de cannabinoïden in het zenuwstelsel en de
daaropvolgende isolatie van een endogeen cannabinoide, het anandamide. Daarna is het aantal
publicaties over cannabis zienderogen gestegen, maar pas sinds de milleniumwisseling groeide ook
de belangstelling voor CBD. Aanvankelijk werd aangenomen dat alleen THC farmacologisch actief
was omdat alleen die stof de effecten van cannabis in diermodellen en de mens kon nabootsen.
Daarom veronderstelde men dat CBD een inactief cannabinoïde was. Eerst werden enkele studies
gepubliceerd waarin de anticonvulsieve eigenschappen van CBD waren vastgesteld. Later werd
bekend dat de stof ook angstremmende eigenschappen had en begon men het effect op het immuunsysteem
te onderzoeken. Recentelijk werden effecten tegen misselijkheid, antioxidatieve eigenschappen
en als mogelijk geneesmiddel bij reumatoïde artritis beschreven (voor reviews, zie
Mechoulam e.a., 2002; Mechoulam e.a., 2007; Zuardi, 2008). Het lijkt er inmiddels op dat CBD
verantwoordelijk is voor een deel van de “positieve” effecten van cannabis (Zuardi e.a., 2006; Mechoulam
e.a., 2007; Russo en Guy, 2006; Scuderi e.a., 2009).

Het idee dat CBD geen farmacologische eigenschappen had veranderde met de waarneming dat de
activiteit van cannabis in diermodellen sterk verschilde, iets dat niet alleen kon worden toegeschreven
aan de verschillende hoeveelheid THC in de cannabis. Men kwam daarop met de hypothese dat
andere cannabinoïden, zoals CBD, de effecten van THC kunnen beïnvloeden. Verschillende onderzoeksgroepen
bestudeerden de interacties tussen THC en CBD, zowel in dierexperimentele studies
als in de mens. De resultaten tussen de verschillende groepen waren echter nogal eens tegenstrijdig.
Dit is mogelijk te verklaren door verschillen in de manier van toedienen, verschillen in dosering
en in de onderzoeksschema’s die werden toegepast. Wanneer CBD wordt toegediend vóór THC, dan
wordt het effect van THC versterkt. Wanneer beide stoffen tegelijkertijd worden toegediend, vermindert
CBD de werking van THC. Dit verschil kan worden verklaard door farmacokinetische en
farmacodynamische interacties tussen de twee cannabinoïden. CBD blijkt een krachtige remmer te
zijn van de leverenzymen die betrokken zijn bij de afbraak van THC. Het vooraf behandelen van
muizen met CBD zorgt voor een hogere concentratie THC in de hersenen. Onlangs is in onderzoek
bij vrijwilligers aangetoond dat CBD ook in de mens de afbraak van THC remt. Deze farmacokinetische
interactie kan de toename in effect van THC verklaren wanneer van tevoren CBD wordt toegediend.
Anderzijds blijkt uit dierexperimenteel en humaan onderzoek dat CBD niet in staat is om de THC-bloedspiegel te veranderen wanneer beide stoffen gelijktijdig worden toegediend. Daarom
verondersteld men dat CBD ook pharmacodynamisch, dat wil zeggen op werkingsniveau, de effecten
van THC kan beïnvloeden.
Ook bij de psychotogene2 effecten van cannabis lijkt CBD een belangrijke rol te spelen. Epidemiologisch
onderzoek heeft aangetoond dat cannabisgebruik, in ieder geval gebruik tijdens de adolescentie,
een belangrijke risicofactor is voor het ontstaan van schizofrenie op latere leeftijd (voor
reviews: Moore e.a., 2007; CAM, 2008). Cannabis met een hoog THC-gehalte lijkt daarbij een hoger
risico te vormen dan cannabis met een lage THC-concentratie. Nog belangrijker lijkt echter de
verhouding THC/CBD te zijn. Des te lager het CBD-gehalte, des te hoger het risico (Helen Rumbelow,
en Chloe Lambert, maart 2009).
Uit onze jaarlijkse metingen blijkt dat nederwiet meer delta-9-tetrahydrocannabinol (THC) bevat
dan de wiet uit de jaren negentig. Waar minder aandacht aan besteed is, maar wat ook uit deze
metingen is gebleken, is dat cannabidiol (CBD) bijna volledig is verdwenen uit nederwiet. De eliminatie
van het CBD lijkt een belangrijke rol te spelen in de ontwikkeling van psychoses. Laboratoriumstudies
hebben aangetoond dat pure, synthetische, THC een voorbijgaande psychose veroorzaakt
bij 40 tot 50 procent van de gezonde mensen. In tegenstelling tot THC lijkt CBD een antipsychotisch
effect te hebben, althans bij dieren. Ook onderzoek bij mensen wijst in die richting, alleen
zijn er nog maar weinig mensen onderzocht.
In een humane studie (Battacharya e.e., 2009) waarbij de effecten van THC en CBD zijn onderzocht
in de hersenen van gezonde vrijwilligers met behulp van functionele MRI bleken de effecten
van THC en CBD in bepaalde gebieden aan elkaar tegengesteld te zijn. Daar waar THC zorgde voor
een verhoging van de activiteit zorgde CBD juist voor een vermindering van de activiteit en vice
versa.
Medewerkers van het Institute of Psychiatry in Londen hebben een onderzoek gedaan naar de effecten
van THC en THC in combinatie met CBD bij gezonde vrijwilligers. De proefpersonen kregen
tijdens twee sessies intraveneus THC of THC in combinatie met CBD toegediend. Tijdens beide sessies
kregen ze dezelfde hoeveelheid THC, het enige verschil was dat ze in één van de sessies ook
CBD kregen toegediend. Dertig minuten na de injectie werden de vrijwilligers geïnterviewd door
een psychiater en werden de ervaringen vastgelegd. Na toediening van THC in combinatie met CBD
bleken de proefpersonen minder “psychotisch” dan na THC alleen. Deze studie wijst erop dat de
aanwezigheid van CBD de neiging van THC om psychoses van voorbijgaande aard te induceren
tegengaat.
Een onderzoek door medewerkers van hetzelfde instituut (DiForti e.a., 2009) kwam tot dezelfde
conclusies met betrekking tot chronische psychosen. Zij vergeleken de cannabisgewoonten van 280
nieuw gediagnosticeerde psychotische patiënten met die van een vergelijkbare groep van 174 gezonde
vrijwilligers. Beide groepen hadden even vaak en evenveel cannabis gebruikt, maar, opvallend
genoeg, bleek dat de patiënten in de psychotische groep zeven keer zo vaak skunk te hebben
gebruikt dan de gezonde proefpersonen. Daaruit concludeerden de onderzoekers dat cannabis met
hoge concentraties THC, in tegenstelling tot cannabis met THC in combinatie met CBD, een aanzienlijk
risico voor (blijvende) psychische problemen oplevert. Dit onderzoek lijkt daarmee ook
consequenties te hebben voor het gebruik van medische cannabis.

Lees het volledige onderzoek op de website van Trimbos